Sen ödevsin, ama görünürde öğrenci yok” (1)

Ceketinin iç cebine usulca koyduğu not defterine bu satırı yazdığında gökyüzü alacakaranlıktı. Yağmur henüz dinmişti ve sokak dilencileri sığındıkları kuytulardan yavaş yavaş çıkarak geceyi geçirecekleri bilinmeze doğru sisin ardında kayboluyorlardı. Kısa ama hızlı adımlarla koprüye doğru yürüdü, koprünün karşı ucundaki kapı hayal meyal seçiliyordu. Belki yüzlerce kez geçtiği koprüye bu kez adım atmakta huzursuzlandı.Geri dönup, uzun süredir görmediği tek dostuna uğramayı düşündü. Saatine baktı, durmuştu. Bir yandan saati tahmin etmeye çalışırken valilik binasındaki saatin yelkovan ve akrebini seçmekte sisin etkisiyle zorlanıyordu. Birden omuzuna dokunan bir elle irkildi ve bir adım öne atarak arkasını döndü. Gece devriyesine çıkmış bir sokak bekçisiydi. Ona son yarım saattir kımıldamadan binaya doğru baktığını söylüyordu. Saatin kaç olduğunu görebiliyor musunuz, diye sordu bekçiye. Bekçi abartılı bir şekilde kolunu kaldırip saatine baktı ve dokuz kırkbeş bayım diye cevap verdi. Teşekkür edip tekrar koprüye doğru yürümeye başladı. Sis dağılmakta, koprü fenerlerinden yayılan ışık huzmeleri nehir sularında altın bir gerdanlık gibi öbür koprüye kadar uzamaktaydı. Koprünün üzerinde durup not defterini tekrar çıkardı “Olumsuz davranışlarda bulunmak bizden istenir, olumlu davranışlar ise zaten bizimdir” (2) diye yazdı.

Sokağın dik ve geniş merdivenlerinin uzandığı binalardan birindeki evine girer girmez pencereyi açtı ve çalışma masasına oturdu. Yarım bıraktığı mektupları masasının üzerinden alip en üst çekmecesine istifledi. Not defterine tekrar bakmaya gerek duymadan o geceki tüm notlarını temize geçti. Uyumadan ve çekmecesindeki yarım kalmış mektupları çıkarip tekrar masasına koymadan önce son yazdığı “Doğru yol gergin bir ip boyunca gider; yükseğe değil de, hemen yerin üzerine gerilmiştir bu ip. Üzerinde yürünmek değil de, insanı çelmelemek içindir sanki ” (3) idi...

Uyandığında pencereyi açık unuttuğu için odaya hakim olan serinliği farkederek yorganın altına biraz daha sokuldu. Sonra birden yatağında doğrulup oturdu. Nefesini kesecek öksürük krizi ile uyanmadığı için, sanırım temiz hava iyi geldi diye düşündü.

Camlı odadaki bölüm müdürünün her daim gözlük üstü bakan gözlerinin takibinde ofisteki masasına doğru yürüdü. Paltosunu masasının yanındaki askıya asip oturdu. Öksürmeye başlamadan hemen önce şunları yazdı önündeki boş deftere: “Dünyadaki uyumsuzluk, şükür ki sadece sayısal bir uyumsuzluğa benziyor”(4)

O gün işten mesai bitiminden önce çıkması gerekiyorudu. Aylardır göremediği sevdiği kadını karşılayacaktı tren garında. Müdüründen izin istemek için odasına girmeden önce aklından Almanca’daki “sein” sözcüğü geçti. Bu sözcük Almancada iki anlama geliyordu: “Var olmak” ve “onun olmak”(5)...

Tren garında hummalı bir telaş vardı. Buharla birlikte yayılan is ve yağ kokusu, vagonlara yük taşıyan işçilere bağıran sararmış pos bıyıklı bir adamın sesiyle karışıyor, kavuşmalar ve ayrılıklar aynı anda yaşanıyordu. Kalabalığın içinde gözleri onu ararken “Bir elmanın birbirinden farklı görünüşleri olabilir: Masanın üstündeki elmayı bir an olsun görebilmek için boynunu uzatan çocuğun görüşü ve bir de, elmayı alip yanındaki arkadaşına rahatça veren evin efendisinin görüşü.” (6) diye düşünürken bir anda onu gördü! Sevdiği kadın, yolculukta yediği elmalardan onun için ayırdığı sonuncusunu uzatıyordu ona...Kavuşma anının böylesi bir içsel rastlantıyla birleşmesinin verdiği şaşkınlıkla kollarını bir kafes gibi iki yana açarak sımsıkı sarıldı...

“Kafesin biri, bir kuş aramaya çıktı”(7)

(...)

Uçakta, arkadaşımın omuzuma dokunan eliyle uyandım ve saat kaç oldu, diye sordum. Mehmet’lerden diğeri: “ Prag’a göre mi söyleyeyim, İstanbul’a göre mi?” diye cevap verdi. Saatin İstanbul’a göre dokuz kırkbeş olduğunu öğrendikten sonra uçağın camından boğazın rengarenk ışıklı gerdanlığını gördüğümde birazdan ineceğimizi anladım.

Kafka’nın Prag’da yazmış olduğu “Aforizmalar” kitabından alıntılar yaparak esinlendiğim kurgu öykümü gerçekte nasıl yaşadığını bilmiyorum ama bilinen şu ki;

“Ölümünden sonra yakın arkadaşı tarafından yayımlanan yazılarıyla ünlenen Franz Kafka, yazarlığı mesleği olarak görmemiştir. Öykülerinde bürokrasiyi ve çıldırtan işleyişini kendine özgü diliyle anlatmış modernist bir yazardır.

Kafka, 1920 yılında hayatına giren dört kadın arasında en ciddi ilişki yaşadığı Milena Jesenska ile tanıştı. Milena, Kafka’nın Almanca yazdığı eserleri Çek diline çevirmek için izin isterken tanıştılar. Milena’yla mektuplaşmaları önce bir arkadaşlık gibi başladı, daha sonra tutkulu bir aşka dönüştü. Fakat Milena evli olduğundan bu mutsuz ve imkansız aşk Kafka’yı derin acılara sürükledi. Mektuplaştıkları üç yıl boyunca sadece iki üç kez görüşebildiler. Milena bu mektupları 1939 yılında yayınlaması için yakın arkadaşı Willy Haas’a verdi ve kendisi 17 Mayıs 1944’te Almanya’da toplama kampında öldü.

Kafka, sağlığı kötüye gitmeye başlayınca 1922’de emekliliğini istedi. 1923’de ailesinin etkisinden kaçmak ve yazmaya yoğunlaşmak için Berlin’e taşındı. Bu dönem Dora Diamant adlı 20 yaşında bir kızla iki yıllık kısa bir mutluluk yaşadı. 3 Haziran 1924’te, 1917 yılında hastalandığında ilk kaldırıldığı yer olan Viyana yakınlarındaki Keirling senatoryumunda vefat etti.

Ölümünden sonra Naziler’in Çekoslovakya’yı işgali sırasında Kafka’ya ait birçok belge yok edilmişti. Kafka yakın arkadaşı Max Brod’a ölümünden sonra yakılması için yazılarını vermişti. Brod, Kafka’nın ölümünden sonra bütün yazılarını derleyerek yayımladı.”(8)

Belki de bir çoğumuzun bilmediği bir şey daha vardı: Geçtiğimiz yıl Kafka’nın şehrini beraber gezdiğim, birlikte fotoğraf çekmekten keyif duyduğum arkadaşım, yani uçaktaki Mehmet’lerden diğeri; Mehmet Erdal Kınacı’ydı...

Peki, orada saat kaç?

MEHMET AŞIK

Temmuz 2008

(1) Sayfa 20 / Aforizmalar – Franz Kafka

(2) Sayfa 20 / Aforizmalar – Franz Kafka

(3) Sayfa 13 / Aforizmalar – Franz Kafka

(4) Sayfa 12 / Aforizmalar – Franz Kafka

(5) Sayfa 27 / Aforizmalar – Franz Kafka

(6) Sayfa 17 / Aforizmalar – Franz Kafka

(7) Sayfa 19 / Aforizmalar – Franz Kafka

(8) [link]

(*) [link]